«Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө» Мыйзамдын долбоору. Демилгечи-депутаттар: Асылбаева Г., Макеев Н., Арапбаев А., Тиллаев Т., Мусабекова Ж.

08-11-2017 17:32

Долбоор

 

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ

 

“Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөрдү

киргизүү жөнүндө”

 

1-берене

Кыргыз Республикасынын Салык кодексине (Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Жарчысы, 2008-ж., № 8, 922-ст.) төмөнкүдөй өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизилсин:

1. 95-беренеде:

1-бөлүктүн 1-пункту төмөнкүдөй редакцияда баяндалсын:

“1) ишкердик иштин белгилери бар жана/же ишкерлик деп таанылган ишмердүүлүк;”

1-бөлүктүн 2-пунктунун экинчи абзацы алып салынсын.

2. 96-берене төмөнкүдөй редакциядагы 11-бөлүк менен толукталсын:

“11. Ишкердик иштин белгилери бар ишмердүүлүктү жүзөгө ашырып жатышкан жеке ишкерлер болуп саналбаган жеке адамдар салык органына ушул Кодекстин 21-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык ишкердик иш деп таанылуучу ишмердүүлүк жүзөгө ашырылган айдан кийинки ай бүткөндөн кийин кечиктирбестен салыктык каттоо жөнүндө арыз берүүгө милдеттүү.”.

3. 167-берененин 6-пункту “Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен белгиленген” деген сөздөрдөн кийин “, ошондой эле бекер алынган жана уставдык максаттарда пайдаланылуучу активдердин эсебинен коммерциялык эмес уюмдар тарабынан Кыргыз Республикасынын билим берүү мекемелерине төлөнүүчү стипендиялар” деген сөздөр менен толукталсын.

 

2-берене

  1. Ушул Мыйзам расмий жарыяланган күндөн тартып  он  күн өткөндөн кийин күчүнө кирет.

         2. Үч айдын ичинде Кыргыз Республикасынын Өкмөтү ушул Мыйзамга ылайык өздөрүнүн ченемдик укуктук актыларын келтирсин.

 

 

Кыргыз Республикасынын

Президенти

 

 

“Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбооруна

МААЛЫМКАТ-НЕГИЗДЕМЕ

 

Ушул Мыйзам долбоору менен Кыргыз Республикасынын Салык кодексине редакциялык жана тактоочу мүнөздөгү толуктоолор киргизилет.

Ушул Мыйзамдын максаты Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин 95 жана 96, 167-беренелерине тактоолорду киргизүү болуп саналат. Аталган мыйзамга сунушталган өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду кабыл алуу Кыргыз Республикасынын Салык кодексин өркүндөтүүгө өбөлгө түзөт.

1. 2016-жылдын 1-январынан тартып Салык кодексине бардык субъектилерди (юридикалык жана жеке жактарды) салыктык каттоо үчүн кошумча шарттарды аныктай турган өзгөртүүлөр киргизилген.

Мисалы, “Салык төлөөчүлөрдү салыктык каттоо” деп аталган 95-беренеге салык төлөөчүлөрдү каттоонун тартибин аныктай турган түзөтүү киргизилген. Мында салыкты каттоонун тартиби “Салык төлөөчүнү салыктык каттоонун негиздери, мөөнөттөрү жана тартиби” деп аталган 96-беренеде белгиленген, тескерисинче бул 95-беренеде белгилениши керек эле, андыктан мындай аракет Салык кодексинин түзүмүн бузууга алып келет.

Мында түзөтүүлөрдү кабыл алуунун натыйжасында Кодекстин 95 жана 96-беренелеринин ортосунда карама-каршылык келип чыккан.

Аталган Кодекстин 95-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-пунктуна ылайык ишмердүүлүгү системалуу негизде жүзөгө ашырылып жаткан чет өлкөлүк уюмдарды кошуп алганда бардык субъектилер каттоого алынат.

Кодекстин 4-беренесинин 2-бөлүгүнүн 24-пунктуна ылайык:

“Системалуу негиздеги ишмердүүлүк” – эгерде календардык жылдын ичинде товардын экиден ашык бирдиги сатылса, ошондой эле иштерди аткаруу жана кызмат көрсөтүүлөр бекер негизде болсо ишмердүүлүк окшош/же бирдей түрдөгү товарларды сатуу деп түшүндүрүлөт.

Эгерде, чет өлкөлүк юридикалык жак кызмат көрсөтүүлөрдүн узактыгына же жерине карабастан эки жана андан көп кызмат көрсөтүүлөрдү жүргүзсө, андай адам 95-беренеге ылайык Кыргыз Республикасынын Салык органына каттоо жөнүндө арыз берүүгө милдеттүү.

Ошентип, Кыргыз Республикасынын субъектилери үчүн кызмат көрсөткөн ар бир чет өлкөлүк юридикалык жак Кыргыз Республикасынын Салык кодексине катталууга милдеттүү. Мында аталган милдеттенме андай иштер (кызмат көрсөтүүлөр) Кыргыз Республикасынын аймагында же анын чегинен тышкары жүргүзүлүп жаткандыгына карабастан келип чыгат.

Чет өлкөлүк уюмдардын ишин каттоонун мындай тартиби салык кодексинин “Туруктуу мекеме” деп аталган 25-беренесине карама каршы келет. Мисалы, Кыргыз Республикасынын резидент эмесин туруктуу түзүү Кыргыз Республикасында ишмердүүлүктүн туруктуу жери болгон учурда, же эгерде Кыргыз Республикасында резидент эместин ишин аткаруу же кызмат көрсөтүүсүнүн узактыгы 183 күндү жана андан ашыкты түзгөн учурда гана келип чыгат. Кодекстин 95-беренесине киргизилген түзөтүү салык органдарында кызмат көрсөтүүнүн узактыгына жана орун алган жерине карабастан каттоодон өтүүгө милдеттендирилет.

Ошондой эле, 122 жана 123-беренелерге ылайык Кыргыз Республикасында туруктуу түзүлбөгөн Кыргыз Республикасынын резидент эмесинин кирешелеринин булагына да салык салынат. Чет өлкөлүк адам салыктык каттоодон өткөндөн кийин Кыргыз Республикасынын бюджетине бардык салыктарды өз алдынча төлөөгө милдеттүү. Ошентип, чет өлкөлүк компаниянын кирешесине каражат төлөгөн Кыргыз Республикасынын субъектилери Кыргыз Республикасында катталууга жана салыктарды өз алдынча төлөөгө милдеттүү болгон чет өлкөлүк субъекттерден салык төлөө булактарынан салык кармоого мүмкүнчүлүк алышат. Ошентип, Кыргыз Республикасынын резидент эмесинин киреше булагынан алынуучу салыктан түшкөн кирешелерди төмөндөтүү жаатында мамлекеттик бюджеттин жоготууларынын тобокелдигине алып келет.

Сунушталган мыйзам долбоору аталган көйгөйлөрдү четтетүүгө мүмкүндүк түзөт, анткени жеке ишкерлер болуп саналбаган, бирок ишкердик иштин белгилери бар иштерди, б.а. ишмердүүлүктү системалуу негизде жүзөгө ашырып жатышкан жеке ишкер болуп саналбаган адамдарга карата гана “системалуу негиздеги ишмердүүлүктү” жүргүзүү себеби боюнча салыктык каттоо механизмдерин колдонуу сунушталат.

Төмөндө Кыргыз Республикасынын Салык кодексинен тиешелүү статьялар келтирилет:

Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин колдонуудагы редакциясы:

 

4-берене. Ушул Кодексте колдонулуучу терминдер жана аныктамалар

 

2. Ушул Кодексте төмөнкүдөй терминдер жана аныктамалар колдонулат:

24) "Тутумдук негиздеги иш" - эгерде календардык жылдын ичинде товардын экиден ашык бирдиги сатылса, окшош жана/же бирдей түрдөгү товарларды сатуу боюнча иш, ошондой эле кайтарымдуу негизде иштерди аткаруу жана кызмат көрсөтүүлөр.

 

21-берене. Экономикалык иш-аракет

2. Ушул кодекстин максаттарында субъекттин экономикалык иши, эгерде ал тутумдук негизде жүзөгө ашырылса, ишкердик деп таанылат.

 

25-берене. Туруктуу мекеме

1. Туруктуу мекеме иш-аракеттин туруктуу ордун билдирет, ал аркылуу чет өлкөлүк уюмдун же резидент эмес - жеке жактын (мындан ары бул беренеде - резидент эместин) экономикалык иш-аракети толук же жарым-жартылай жүзөгө ашырылат

95-берене. Салык төлөөчүнү салыктык каттоо

1. Салык мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасында төмөнкү субъекттер салыктык каттоого жатат:

1) ишинде ишкердик иштин белгилери болгон;

2) салык төлөөчүлөр деп таанылгандар.

Ишинде ишкердиктин белгилери болгон субъекттер салык органына ушул Кодекстин 21-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык ишкердик иштин белгилери көрүнгөн айдан кийинки айдын аягынан кечиктирбестен салыктык каттоо жөнүндө арыз берүүгө милдеттүү.

 

96-берене. Салык төлөөчүнү салыктык каттоонун негизи, мөөнөтү жана тартиби

2. Салык органы салыктык каттоону төмөнкү мөөнөттөрдө жүргүзүүгө милдеттүү:

2) Кыргыз Республикасында туруктуу мекеме түзүү менен ишти жүзөгө ашыруучу чет мамлекетте катталган чет өлкөлүк уюмду же жеке ишкерди - ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн негиздердин бири келип чыккан күндөн кийинки 5 жумушчу күндөн кечиктирбестен;

223-берене. Кыргыз Республикасындагы туруктуу мекеме менен байланышта болбогон Кыргыз Республикасындагы киреше булактан алган чет өлкөлүк уюмдун кирешелерине салынуучу салыкты кармап калуунун тартиби жана анын ставкасы

 

1. Кыргыз Республикасындагы туруктуу мекеме менен байланышта болбогон чет өлкөлүк уюм тарабынан Кыргыз Республикасындагы булактардан алынган кирешелер, эгерде ушул беренеде башкача каралбаса, салык агенттери тарабынан киреше булагында чыгарып салууларды жүзөгө ашырбастан төмөндөгүдөй ставкалар боюнча салык салынат:

 

2. Кодекстин 189-беренесинин 3-пунктуна ылайык бекер алынган жана уставдык максаттарда пайдаланылган коммерциялык эмес уюмдардын кирешелерине кирешеге салык алынбайт. Кайрымдуулук коммерциялык эмес уюмдарга уюмдун максаттарына жетишүүгө өбөлгө түзөт, анткени коммерциялык эмес уюмдар пайда алышпайт жана өзүн экономикалык жаткан актаган уюм катары толук өлчөмдө боло алышпайт. Кыргыз Республикасында билим берүү жаатындагы ишин жүзөгө ашырган коммерциялык эмес уюмдар калктын мүмкүн болушунча көп санына сапаттуу билим берүү максатын көздөшөт, бул Кыргыз Республикасынын Конституциясында белгиленген мамлекетибиздин максаттарына шайкеш келет. Анткени Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 45-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык ар бир адам билим алууга укуктуу. Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 20-беренесинин 9-пунктуна ылайык ар бир адам мамлекеттик билим берүү уюмдарында негизги жалпы жаңы орто жалпы билим алууга укуктуу. Бирок азыркы мезгилде мамлекетибизде андай билим алууну каалаган Кыргыз Республикасынын бардык жарандары үчүн бекер билим алууга мүмкүнчүлүк жок. Мына ушундай себептерден улам мектептердин бүтүрүүчүлөрүнүн бир аз бөлүгү гана бюджеттин каражаттарынын эсебинен бекер жогорку билим алууга укуктуу. Коммерциялык эмес уюмдар андай жарандардын тизмегин кыйла кеңейтүүгө шарт түзө алат. Окуу учурунда студенттерге бөлүнүүчү стипендиялар студенттердин чыгашаларын компенсациялайт, бирок финансылык себептер боюнча зарыл билим ала алышпайт. Өлкөбүздүн башкы байлыгы – Кыргызстандын эли. Ар бир жарандын турмуш деңгээлин, байгерлик жана өнүгүүсүн жогорулатуу коомубуздун негизги максаты болуп саналат. Билим алгандар үчүн коммерциялык эмес уюмдар бөлгөн стипендияларга салык салуу Кыргызстандын айрым жарандарына каалаган билимин алуу мүмкүнчүлүгүн кыскартат, анткени коммерциялык эмес уюмдар алынган кайрымдуулуктардын бир бөлүгүн стипендияларды төлөөдө алына турган киреше салыгын төлөөгө жумшоого аргасыз болушат.

Ошентип, коммерциялык эмес уюмдардын иштеринин социалдык мүнөзүн эске алганда Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдары андай уюмдарга салыктык преференцияларды бергендиктен кайрымдуулук коммерциялык эмес уюмдарга жогоруда айтылган максаттарга жетишүүгө өбөлгө түзөт.

Мамлекеттик бюджеттин таңсыктыгын эске алганда, Кыргызстанда калкты окутуу боюнча чыгымдардын бөлүгүн өзүнө алган коммерциялык эмес билим берүү уюмдарын өнүктүрүүгө өзгөчө көңүл бурулган.

Өлкөдө билим берүүнүн маанилүү ролун көңүлгө алып, Салык кодексинин 167-беренесинин 6-пунктуна ылайык киреше салыгынан бошотуу каралган. Мисалы, окуучуларга жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген өлчөмдөрдө Кыргыз Республикасынын билим берүү мекемелеринин студенттерине төлөнүүчү стипендиядан киреше салыгы бошотулган.

Кыргыз Республикасынын билим берүү мекемелери болуп эсептелген коммерциялык эмес уюмдарда ушул уставда белгиленген максаттарга ылайык өз алдынча билим алууга мүмкүнчүлүгү жок айрым адамдар үчүн да стипендиялар берилет.

Мындай коммерциялык эмес уюмдардын иши демөөрчүлөргө көз каранды. Коммерциялык эмес уюмдарга төлөнүп жаткан стипендияларга киреше салыгын салуу андай адамдарга жардам бере ала турган адамдардын санынын кыскарышына, айрым учурларда каржылоо булактарынын жок болушуна алып келет, анткени гранттардын каражаттарынан төлөнүүчү стипендиялардын суммасына салык түрүндө каражаттарды төлөө Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бюджетине гранттардын келишине, каржылоонун түшүүсүнө тоскоолдук келтирет.

Мисалы, Тажикстан Республикасынын, Кыргыз Республикасынын, Казакстан Республикасынын жана Исмаилиттер Имаматынын ортосундагы 2000-жылдын 31-августундагы келишимге ылайык 2001-жылдын 14-январында ратификацияланып, Кыргыз Республикасында Борбордук Азия Университети түзүлгөн. Университет Уставга ылайык гранттардын, кайрымдуулуктардын, жеке каражаттардын эсебинен каржыланган коммерциялык эмес уюм болуп саналат. Университет берген стипендияларга киреше салыгын салуу эл аралык билим алгысы келген Кыргызстандын жаранынын санынын кыскарышына алып келет.

Колдонуудагы салыктык саясатты эске алганда, коммерциялык эмес уюмдар алган каражаттардын эсебинен төлөнүүчү стипендиялар киреше салыгынан бошотулган, бул мыйзам долбоорунда кодекстин 167-беренесинин 6-пункту уставдык максаттарга жетишүү үчүн ишмердүүлүктү жүзөгө ашырууда бекер алынган каражаттардын эсебинен коммерциялык эмес уюмдар төлөгөн стипендияларга киреше салыгын салууга жол берилбейт.

Төмөндө Салык кодексинен тиешелүү беренелер келтирилген:

Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин колдонуудагы редакциясы:

 

167-берене. Киреше салыгы салынбаган кирешелер

Төмөнкүлөр киреше салыгы салынбаган кирешелер болуп саналат:

6) Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарында белгиленген өлчөмдөрдө Кыргыз Республикасынын билим берүү мекемелеринин окуучуларына жана студенттерине төлөнүүчү стипендиялар;

 

189-берене. Салык салынбай турган кирешелер

1. Төмөнкүлөргө пайда салыгы салынбайт:

3) коммерциялык эмес уюмдар тарабынан алынган:

а) мүчөлүк жана кирүү төгүмдөрү;

б) уставдык максаттарда пайдалануу шартында гуманитардык жардам жана гранттар;

в) уставдык максаттарда пайдалануу шартында акысыз алынган активдердин наркы.

 

Мыйзам долбоору регулятивдик таасир этүү талдоосуна жатпайт, анткени ишкердик иштерди жөнгө салууга багытталган эмес жана экономикалык, укуктук, коррупциялык терс натыйжаларга алып келбейт.

 

Кыргыз Республикасынын аталган мыйзам долбоору колдонуудагы мыйзамдардын ченемдерине ылайык келет.

Мыйзам долбоорунда гендердик, укук коргоо, экологиялык, социалдык кесепеттер камтылган эмес. Мыйзам долбоорун ишке ашыруу республикалык бюджеттен кошумча каражаттарды талап кылбайт.

“Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 22-беренесин коомдук талкуулоону жана анын ишке ашырылышын камсыздоо үчүн аталган мыйзам долбоору Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин расмий сайтына жайгаштырылган. Мында, сын-пикирлердин жана сунуштардын келип түшпөгөндүгүн белгилейбиз.

 

 

Депутатар                                                                     Г. Асылбаева

                                                                                     Н. Макеев

                                                                                     А. Арапбаев

                                                                                     Т. Тиллаев

 

“Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөр  киргизүү жөнүндө”

Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбооруна

 САЛЫШТЫРМА ТАБЛИЦА

 

 

Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин колдонуудагы редакциясы:

Кыргыз Республикасынын Салык кодексинин сунуш кылынган редакциясы:

 

95-берене. Салык төлөөчүнү салыктык каттоо

 

1. Салык мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасында төмөнкү субъекттер салыктык каттоого жатат:

1) ишинде ишкердик иштин белгилери болгон;

2) салык төлөөчүлөр деп таанылгандар.

Ишинде ишкердиктин белгилери болгон субъекттер салык органына ушул Кодекстин 21-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык ишкердик иштин белгилери көрүнгөн айдан кийинки айдын аягынан кечиктирбестен салыктык каттоо жөнүндө арыз берүүгө милдеттүү.

 

95-берене. Салык төлөөчүнү салыктык каттоо

 

1. Салык мыйзамдарына ылайык Кыргыз Республикасында төмөнкү субъекттер салыктык каттоого жатат:

1) ишинде ишкердик иштин белгилери болгон;

2) салык төлөөчүлөр деп таанылгандар

 

96-берене. Салык төлөөчүнү салыктык каттоонун негизи, мөөнөтү жана тартиби

 

 

96-берене. Салык төлөөчүнү салыктык каттоонун негизи, мөөнөтү жана тартиби

 

11. Ишкердик иштин белгилери бар ишмердүүлүктү жүзөгө ашырып жатышкан жеке ишкерлер болуп саналбаган жеке адамдар салык органына ушул Кодекстин 21-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык ишкердик иш деп таанылуучу ишмердүүлүк жүзөгө ашырылган айдан кийинки ай бүткөндөн кийин кечиктирбестен салыктык каттоо жөнүндө арыз берүүгө милдеттүү.

 

167-берене. Киреше салыгы салынбаган кирешелер

 

Төмөнкүлөр киреше салыгы салынбаган кирешелер болуп саналат:

6) Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарында белгиленген өлчөмдөрдө Кыргыз Республикасынын билим берүү мекемелеринин окуучуларына жана студенттерине төлөнүүчү стипендиялар;

 

167-берене. Киреше салыгы салынбаган кирешелер

 

Төмөнкүлөр киреше салыгы салынбаган кирешелер болуп саналат:

6) Кыргыз Республикасынын Мыйзамдарында белгиленген, ошондой эле бекер алынган жана уставдык максаттарда пайдаланылуучу активдердин эсебинен коммерциялык эмес уюмдар тарабынан Кыргыз Республикасынын билим берүү мекемелерине төлөнүүчү стипендиялар өлчөмдөрдө Кыргыз Республикасынын билим берүү мекемелеринин окуучуларына жана студенттерине төлөнүүчү стипендиялар;

 

 

 

 

 

 

 

Көрүүлөрдүн саны : 1582